Lekcja 4 — Reguła prawej dłoni

1. Do czego służy reguła prawej dłoni?

Reguła prawej dłoni pozwala określić kierunek i zwrot linii pola magnetycznego wokół:

* prostoliniowego przewodnika z prądem,

* cewki,

czyli wszędzie tam, gdzie płynie prąd elektryczny.

Pole magnetyczne ma postać okręgów otaczających przewodnik – reguła prawej dłoni wskazuje, w którą stronę te okręgi „zawijają się”.

—

2. Reguła prawej dłoni dla przewodnika prostoliniowego

Jak jej użyć?

• Chwyć myślowo przewodnik prawą dłonią.
• Kciuk ustaw w kierunku przepływu prądu.
• Zgięte palce pokazują kierunek linii pola magnetycznego.

Schematycznie:

* jeśli prąd płynie w górę, linie pola biegną zgodnie z ruchem wskazówek zegara,

* jeśli prąd płynie w dół, linie pola biegną przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.

To pozwala określić, jak igła kompasu odchyli się przy przewodniku.

—

3. Reguła prawej dłoni dla cewki

Reguła działa podobnie, ale stosujemy ją do zwojów cewki.

Jak jej użyć?

• Obejmij cewkę prawą dłonią tak, aby palce wskazywały kierunek przepływu prądu w zwojach (taki, jak „okrążają” cewkę).
• Wyprostowany kciuk wskaże kierunek pola magnetycznego wewnątrz cewki, czyli biegun N.

Wynik:

* koniec, na który wskazuje kciuk → biegun N,

* drugi koniec → biegun S.

To bardzo ważne dla zrozumienia elektromagnesów i działania cewek w silnikach.

—

4. Dlaczego działa ta reguła?

Powodem jest sposób, w jaki pole magnetyczne tworzy się wokół poruszających się ładunków.

Linie pola zawsze układają się prostopadle do kierunku prądu i tworzą zamknięte okręgi.

Reguła prawej dłoni jest tylko wygodną metodą zapamiętania tego zjawiska.

—

5. Zastosowania reguły prawej dłoni

* określanie biegunów elektromagnesu,

* analiza działania cewek, silników i przekaźników,

* przewidywanie zachowania igły magnetycznej w pobliżu przewodnika,

* wyznaczanie orientacji pola magnetycznego w zadaniach konkursowych.

Zadania – Lekcja 4: Reguła prawej dłoni

1. (TAK/NIE) Reguła prawej dłoni pozwala określić kierunek i zwrot linii pola magnetycznego wokół przewodnika z prądem.

2. (TAK/NIE) Kciuk w regule prawej dłoni wskazuje kierunek linii pola magnetycznego.

3. Prąd w przewodniku płynie w górę. Zgodnie z regułą prawej dłoni linie pola magnetycznego patrząc od przodu:

a) biegną zgodnie z ruchem wskazówek zegara

b) biegną przeciwnie do ruchu wskazówek zegara

4. Prąd w przewodniku płynie w dół. Zgodnie z regułą prawej dłoni linie pola magnetycznego patrząc od przodu:

a) biegną zgodnie z ruchem wskazówek zegara

b) biegną przeciwnie do ruchu wskazówek zegara

5. (TAK/NIE) Zmiana kierunku prądu w przewodniku odwraca kierunek linii pola magnetycznego.

6. Cewka (zwojnica) ma prąd płynący tak, że palce prawej dłoni wskazują kierunek przepływu prądu w zwojach. Kciuk wskaże kierunek pola wewnątrz cewki. Który koniec cewki stanie się biegunem N?

7. (TAK/NIE) W cewce linie pola magnetycznego wewnątrz biegną od bieguna N do S.

—

Klucz odpowiedzi

• TAK
• NIE — kciuk wskazuje kierunek prądu, palce kierunek linii pola.
• b) przeciwnie do ruchu wskazówek zegara
• a) zgodnie z ruchem wskazówek zegara
• TAK
• Koniec, na który wskazuje kciuk → biegun N
• NIE — wewnątrz cewki linie pola biegną od N do S